श्री गणपती आरती
सुखकर्ता दुखहर्ता वार्ता विघ्नाची ।
सुखकर्ता दुखहर्ता ही गणपतीची मराठी आरती सतराव्या शतकातील संत समर्थ रामदास स्वामींनी रचली आहे; शेवटच्या कडव्यात ते स्वतःला 'रामाचा दास' म्हणवतात. या आरतीत गणरायाच्या रूपाचे आणि अलंकारांचे वर्णन आहे आणि सुख देणारा, दुःख व विघ्ने दूर करणारा देव म्हणून त्याची स्तुती आहे. गणेशोत्सवात घराघरांत आणि मंडळांत, तसेच रोजच्या गणपती पूजेत ही आरती म्हटली जाते.
नुरवी पूर्वी प्रेम कृपा जयाची ।
सर्वांगी सुंदर उटी शेंदुराची ।
कंठी झळके माल मुक्ताफळाची ॥१॥
गणपती सुख देणारा आणि दुःख हरण करणारा आहे; त्याची प्रेमळ कृपा विघ्नांचे नावही उरू देत नाही आणि भक्तांच्या इच्छा पुरवते. त्याचे सर्व अंग शेंदुराच्या उटीने सुंदर दिसते आणि गळ्यात मोत्यांची माळ झळकते.
दर्शनमात्रे मनकामना पुरती॥
हे मंगलमूर्ती देवा, तुझा जयजयकार असो. तुझ्या केवळ दर्शनानेच मनातील इच्छा पूर्ण होतात. हे ध्रुवपद प्रत्येक कडव्यानंतर म्हटले जाते.
चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा ।
हिरे जडित मुकुट शोभतो बरा ।
रुणझुणती नुपुरे चरणी घागरिया ॥२॥
हे गौरीपुत्रा, तुझ्यासाठी रत्नजडित आसन मांडले आहे आणि कुंकू व केशर मिसळलेल्या चंदनाची उटी लावली आहे. हिऱ्यांनी मढवलेला मुकुट तुला शोभून दिसतो आणि पायांतील घुंगरांचे नूपुर रुणझुण वाजतात.
सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना ।
दास रामाचा वाट पाहे सदना ।
संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना ।
जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती ।
दर्शनमात्रे मनकामना पुरती ॥३॥
मोठ्या पोटाचा, पितांबर नेसलेला आणि कमरेला नागाचा पट्टा बांधलेला, सरळ सोंड असूनही वक्रतुंड म्हणवणारा आणि तीन डोळ्यांचा असा तू आहेस. रामाचा दास (समर्थ रामदास) घरी तुझी वाट पाहतो आहे; हे देवांनाही वंदनीय गणराया, संकटात धावून ये आणि शेवटच्या क्षणी आमचे रक्षण कर.