श्री गायत्री मंत्र

शब्दार्थ — ॐ, परमेश्वराचे पवित्र नाव; भूः, भुवः, स्वः, पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि स्वर्ग; तत्, त्या; सवितुः, सविता देवाचे म्हणजे प्रकाशाच्या दिव्य उगमाचे; वरेण्यम्, श्रेष्ठ आणि वंदनीय; भर्गः, तेज; देवस्य, दिव्य; धीमहि, आम्ही ध्यान करतो; धियः, बुद्धी; यः, जो; नः, आमची; प्रचोदयात्, प्रेरणा देवो. एकत्रित भावार्थ — पृथ्वी, अंतरिक्ष आणि स्वर्गात भरून राहिलेल्या त्या परमेश्वराच्या श्रेष्ठ, दिव्य तेजाचे आम्ही ध्यान करतो; ते आमच्या बुद्धीला जागे करो आणि योग्य मार्गावर नेवो. सुरुवातीचे ॐ भूर्भुवः स्वः हे जप करताना ऋग्वेदातील मंत्राच्या आधी जोडले जाते.

ॐ हा सर्वात पवित्र ध्वनी असून सर्वांचे रक्षण करणाऱ्या परमेश्वराचे ते नाव आहे.

भूः म्हणजे पृथ्वी; इथे तो परमेश्वर, जो सर्व जगाच्या जीवनाचा आधार आहे, प्राणांपेक्षाही प्रिय आहे आणि स्वयंभू म्हणजे स्वतःहून असलेला आहे.

भुवः म्हणजे अंतरिक्ष; इथे तो परमेश्वर, जो सर्व दुःखांपलीकडे आहे आणि इतरांचीही दुःखे दूर करतो.

स्वः म्हणजे स्वर्ग; इथे तो परमेश्वर, जो या विविधतेने भरलेल्या जगात सर्वत्र व्यापून सर्वांना धारण करतो.

सवितुः म्हणजे सविता देवाचे — तो दिव्य प्रकाश, जो सारे जग निर्माण करतो आणि सर्व प्रकारचे ऐश्वर्य देतो.

देवस्य म्हणजे त्या दिव्य देवाचे, जो सर्व सुखे देतो आणि ज्याला मिळवण्याची प्रत्येकाला ओढ असते.

वरेण्यम् म्हणजे सर्वश्रेष्ठ, स्वीकारण्यास आणि पूजण्यास योग्य.

भर्गः म्हणजे तेज — परमेश्वराचा शुद्ध, चैतन्यमय प्रकाश, जो मळ जाळून आपल्याला पवित्र करतो.

तत् म्हणजे त्या — त्याच परमेश्वराच्या स्वरूपाचे.

धीमहि म्हणजे आम्ही त्याचे ध्यान करतो आणि त्याला मनात धारण करतो; ते कशासाठी, हे मंत्र पुढे सांगतो.

यः म्हणजे जो — तो सविता देव, परमेश्वर.

नः म्हणजे आमची.

धियः म्हणजे बुद्धी — विचार करण्याची आणि समजून घेण्याची आपली शक्ती.

प्रचोदयात् म्हणजे प्रेरणा देवो. परमेश्वराने आमच्या बुद्धीला वाईट कर्मांपासून दूर करून चांगल्या कर्मांकडे वळवावे, अशी ही प्रार्थना आहे.